โรงเรียนวิศวกรรมรถไฟเปิดคลังภาพประวัติศาสตร์ โปสเตอร์เตือนภัยริมราง พิมพ์ปี พ.ศ. 2508-2511 ฝีมือศิลปินไทย “ศุภารัตน์-ศักดา” ผ่านโรงพิมพ์ประชุมช่าง
ลองนึกภาพสถานีรถไฟไทย ในยุค พ.ศ. 2508 ไม่มีจอ LED ไม่มีประกาศดิจิทัล ไม่มีคิวอาร์โค้ดให้สแกน มีแค่ป้ายผ้า ป้ายไม้ และ “โปสเตอร์” ที่พิมพ์ติดผนังสถานี คอยเตือนผู้โดยสารและประชาชนทั่วไปให้ระวังเหตุอันตรายโปสเตอร์ที่ว่านี้ ไม่ใช่ภาพถ่าย ไม่ใช่กราฟิกคอมพิวเตอร์ แต่เป็น “ภาพวาดมือ” ของศิลปินไทย ที่นั่งวาดทีละเส้น ทีละสี ก่อนส่งให้โรงพิมพ์ปั๊มออกมาเป็นพันแผ่น แล้วกระจายไปติดทั่วประเทศ
ย้อนกลับไปเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2559 เพจ โรงเรียนวิศวกรรมรถไฟ ได้รวบรวมโปสเตอร์เก่ายุคออกมาให้คนรุ่นใหม่ได้เห็นกันอีกครั้ง โดยโปสเตอร์ชุดนี้ การรถไฟแห่งประเทศไทยพิมพ์ขึ้นระหว่างปี พ.ศ. 2508 – 2511 ทีมงาน The Thaiger ได้หยิบยกตัวอย่างมา 5 ภาพ จากทั้งหมด 17 ภาพ แต่ละภาพมีข้อความเตือนที่ตรงไปตรงมา ไม่อ้อมค้อมไปชมกันได้เลยครับ
ภาพแรก “ข้ามทางเมื่อมีรถบังระวังรถสวน” เตือนคนข้ามทางรถไฟ ให้ดูทั้งสองด้านก่อนข้าม
ภาพที่สอง “อย่าโดยสารบนหลังคารถ” เตือนการเดินทางแบบไม่ปลอดภัย ที่นิยมกันในยุคที่รถไฟแน่นเอียด
ภาพที่สาม “อย่ายืนที่บันได จะปะทะสะพาน” เตือนคนที่ชอบยืนตรงประตูรถไฟ เพราะเสี่ยงโดนเสาสะพานกระแทก
ภาพที่สี่ “อย่าเดินชิดทางรถไฟ” เตือนคนที่ใช้ทางรถไฟเป็นทางลัด
ภาพที่ห้า “อย่าข้ามทางรถไฟก่อนหยุดดูซ้าย ขวา” กฎพื้นฐานข้ามทางรถไฟ ที่ยังใช้ได้จนถึงทุกวันนี้
ชมภาพโปสเตอร์อื่น ๆ เพิ่มเติมที่นี่
ดูจากข้อความแล้ว เห็นภาพยุคสมัยชัดเจน เพราะปัญหาที่โปสเตอร์เตือนทุกข้อ คือสิ่งที่คนไทยทำกันจริงๆ ในยุคนั้น ไม่ใช่การเดาว่าอาจเกิดอันตราย แต่เป็นเหตุที่เกิดบ่อย ๆ จนต้องมีโปสเตอร์ออกมาเตือน
ฝีมือศิลปินไทย และโรงพิมพ์ในตำนาน
จุดที่น่าสนใจของโปสเตอร์ชุดนี้ ไม่ใช่แค่ข้อความ แต่เป็นภาพวาดมือ โปสเตอร์ 3 ภาพแรก (“ข้ามทางเมื่อมีรถบังฯ”, “อย่าโดยสารบนหลังคารถ”, “อย่ายืนที่บันไดฯ”) ระบุชื่อผู้วาดว่า “ศุภารัตน์” พิมพ์ในปี พ.ศ. 2511
อีก 2 ภาพ (“อย่าเดินชิดทางรถไฟ”, “อย่าข้ามทางรถไฟก่อนหยุดดูซ้าย ขวา”) ระบุชื่อผู้วาดว่า “ศักดา” พิมพ์ในปี พ.ศ. 2508
ทั้งหมดพิมพ์โดย บริษัท ประชุมช่าง จำกัด มีนายประสงค์ เหตระกูล เป็นผู้พิมพ์ ชื่อ “เหตระกูล” หลายคนอาจคุ้นหู เพราะเป็นนามสกุลของตระกูลผู้ก่อตั้งและบริหารหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ ที่เริ่มต้นจากหนังสือพิมพ์เดลิเมล์ในปี 2493 ก่อนกลายเป็น “แนวหน้าแห่งยุคเดลินิวส์” ในปี 2507 ส่วนบริษัทประชุมช่าง ยังเปิดดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน ตั้งอยู่บนถนนวิภาวดี-รังสิต กรุงเทพฯ
โปสเตอร์เก่า บอกอะไรเรา
ในยุคที่ทุกอย่างเป็นดิจิทัล เราคุ้นเคยกับป้าย LED ประกาศเสียงตามสาย แอปแจ้งเตือน แต่เมื่อ 60 ปีก่อน เครื่องมือเดียวที่การรถไฟใช้สื่อสารกับประชาชน คือกระดาษหนึ่งแผ่น กับภาพวาดมือ
ที่น่าสนใจไปกว่านั้น คือเนื้อหาที่โปสเตอร์เตือนในยุคนั้น ยังเป็นปัญหาเดียวกับที่เราเจออยู่ทุกวันนี้ คนยังเดินชิดทางรถไฟ คนยังข้ามทางรถไฟโดยไม่หยุดดูซ้ายขวา ปี ๆ หนึ่ง ยังมีข่าวอุบัติเหตุบริเวณทางตัดผ่านรถไฟอยู่เรื่อยๆ
โปสเตอร์ของยุคปู่ ส่งสารแบบเดียวกับที่ยุคหลานต้องส่ง ถ้าโปสเตอร์ไม่ทำงาน ปัญหาอาจไม่ได้อยู่ที่โปสเตอร์ แต่อยู่ที่พฤติกรรมที่ส่งต่อกันมารุ่นแล้วรุ่นเล่า
ของหายาก ที่ควรเก็บไว้
ทุกวันนี้โปสเตอร์ต้นฉบับ 5 ภาพนี้ น่าจะเหลืออยู่น้อยมาก เพราะกระดาษอายุ 60 ปี ผ่านแดดผ่านฝนตามสถานีต่างๆ ย่อมเสื่อมสภาพไปตามกาลเวลา
ภาพที่เพจโรงเรียนวิศวกรรมรถไฟนำมาเผยแพร่ จึงเป็นการ “บันทึก” ที่มีค่าทั้งในแง่ประวัติศาสตร์การรถไฟ และในแง่งานออกแบบกราฟิกไทยยุคก่อน
ฝีมือของ “คุณศุภารัตน์” และ “คุณศักดา” สองศิลปินที่ไม่มีใครรู้จักชื่อจริง ได้ทำหน้าที่ของมันมาแล้วกว่าครึ่งศตวรรษ และยังคงทำหน้าที่ต่อไป ในฐานะภาพประวัติศาสตร์ที่บอกเล่าว่า สังคมไทยเดินทางมาไกลแค่ไหน และยังเดินอยู่ที่เดิมในเรื่องไหนบ้าง
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง
- ด่วน! ศาลให้ประกันตัว คนขับรถไฟ-พนักงานกั้นถนน คดีรถไฟชนรถเมล์ ชี้ความเสี่ยงหลบหนีต่ำ
- การรถไฟไทย จ่อลงดาบคนขับรถไฟ หลังพบฉี่ม่วง ยอมรับไม่ได้ตรวจเป็นประจำ
- เปิดคลิปจุดรถไฟชนรถเมล์ วันแรกหลังเหตุ รถสัญจรเป็นระเบียบ จอดหลังเส้นเหลือง
แหล่งอ้างอิง
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
ติดตาม The Thaiger บน Google News:
ข่าวล่าสุด
