เปิดประวัติ ปอเนาะ แหล่งเรียนรู้วิถีมุสลิมจากอดีตสู่สถาบันการศึกษายุคใหม่ ดราม่า แม่ทัพภาค 4 เกิดอะไรขึ้น
คำว่า ปอเนาะ มาจากภาษามลายูปัตตานีที่เพี้ยนมาจากคำว่า ปนโดะก์ รากศัพท์เดิมมาจากภาษาอาหรับคำว่า ฟุนดุก ซึ่งแปลว่าโรงแรม ปัจจุบัน โรงเรียนปอเนาะทำหน้าที่เป็นสำนักสอนศาสนาอิสลามที่มีหอพักให้นักเรียนอาศัยอยู่ภายในบริเวณสำนัก ลักษณะทั่วไปเป็นกระท่อมหลังเล็กๆ ปอเนาะกระจายอยู่ทั่วทุกตำบลในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้
ประวัติศาสตร์ของสำนักสอนศาสนาที่มีที่พักอาศัยเริ่มต้นมาตั้งแต่ยุคแรกของศาสนาอิสลาม นักศึกษาในอดีตมักเดินทางไกลมาพักแรมเป็นปีเพื่อศึกษาหาความรู้กับปรมาจารย์ เมืองมะดีนะฮ์เคยมีสำนักสอนศาสนาขนาดใหญ่จนผู้คนเรียกขานเป็นมหาวิทยาลัย รูปแบบการศึกษานี้แพร่หลายในตะวันออกกลางแถบซาอุดีอาระเบียกับเยเมน ก่อนจะขยายเข้าสู่ทวีปเอเชีย
ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้รับเอาวัฒนธรรมปอเนาะเข้ามาผ่านทางประเทศมาเลเซีย บางตำราก็ระบุว่าเข้ามาที่จังหวัดปัตตานีก่อน ปัตตานีมีความสำคัญต่อชาวมุสลิมในภูมิภาคนี้อย่างมาก ชาวจามในกัมพูชากับเวียดนามถึงขั้นยกย่องให้ปัตตานีเป็นกิบลัตที่สอง พวกเขาส่งลูกหลานเดินทางมาเรียนศาสนาที่นี่อย่างต่อเนื่อง
ข้อมูลการสำรวจพบว่าปอเนาะแห่งแรกในจังหวัดชายแดนภาคใต้คือ ปอเนาะกัวลาบือเกาะ ก่อตั้งโดยลูกชายของชาวเยเมน ปอเนาะที่มีความเก่าแก่แห่งอื่นประกอบด้วย ปอเนาะสะนอญันญาร ก่อตั้งราวปี 2143 กับปอเนาะปันนัดายอ ก่อตั้งปี 2360
โต๊ะครูทำหน้าที่เป็นผู้จัดการเรียนการสอน พวกเขาคือผู้มีความรู้ลึกซึ้งทางศาสนา การเปิดปอเนาะถือเป็นการให้วิทยาทาน โต๊ะครูไม่เก็บค่าเล่าเรียนจากลูกศิษย์ รายได้หลักมาจากการบริจาคหรือเงินซะกาตตามหลักศาสนา
โรงเรียนปอเนาะสอนอะไร
วิชาที่นักเรียนจะได้ศึกษาประกอบด้วย การสอนภาคศรัทธา ภาคปฏิบัติ กฎหมายมรดกกับครอบครัว ภาคจริยธรรม ภาคประวัติศาสตร์ การอ่านคัมภีร์อัลกุรอาน การปฏิบัติตนตามหลักศาสนาอย่างถูกต้อง โต๊ะครูใช้ภาษามลายูกับภาษาอาหรับในการสอน นักเรียนแต่ละคนใช้เวลาเรียนไม่เท่ากัน ส่วนใหญ่ใช้เวลา 2 ถึง 6 ปี บางคนอาจศึกษาต่อเนื่องยาวนาน 10 ถึง 15 ปีตามความสมัครใจ ชาวบ้านมักเรียกชื่อปอเนาะตามชื่อหมู่บ้าน สถานที่ตั้งอาจเป็นที่ดินส่วนตัวของโต๊ะครู หรือเป็นที่ดินซึ่งชาวบ้านผู้ศรัทธาร่วมใจกันบริจาคให้
เมื่อกาลเวลาเปลี่ยนผ่าน ปอเนาะได้พัฒนาสู่การเป็นโรงเรียนสอนศาสนาที่มีการเรียนการสอนทั้งภาคสามัญควบคู่กับภาคศาสนา นักเรียนที่พักค้างคืนในหอพักมีจำนวนลดลง ปอเนาะรูปแบบดั้งเดิมจึงเหลืออยู่ไม่มาก รัฐบาลบังคับใช้กฎหมายเกี่ยวกับใบอนุญาตจัดตั้งอย่างเข้มงวด
ภาครัฐจัดระเบียบการศึกษาศาสนาอิสลามในปอเนาะเป็น 2 ช่วง ช่วงแรกระหว่างปี 2502 ถึง 2508 รัฐเปลี่ยนปอเนาะให้เป็นโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม ช่วงที่ 2 เกิดขึ้นหลังเหตุการณ์ปล้นปืนเมื่อวันที่ 4 มกราคม 2547 รัฐบาลพยายามจัดระบบให้ปอเนาะเข้าสู่ระบบการจดทะเบียนอย่างถูกต้องตามกฎหมาย กระทรวงศึกษาธิการออกระเบียบว่าด้วยสถาบันศึกษาปอเนาะในเดือนเมษายน 2547 ปอเนาะที่ผ่านการจดทะเบียนจะใช้ชื่อว่า สถาบันศึกษาปอเนาะ สถิติในปี 2550 ระบุว่ามีสถาบันศึกษาปอเนาะที่จดทะเบียนถูกต้องรวมทั้งสิ้น 317 แห่ง
ตัวแทนกลุ่มมุสลิมชายแดนใต้ชงนายกฯ สั่งย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 พ้นพื้นที่ หลังระบุโยงโรงเรียนปอเนาะบ่มเพาะความรุนแรง ล่าสุดเจ้าตัวยอมรับสื่อสารพลาดพร้อมลงพื้นที่เจรจา
เมื่อวันที่ 13 เมษายน 2569 พล.ท.นรธิป โพยนอก แม่ทัพภาคที่ 4 แถลงข่าวเกี่ยวกับคดีลอบยิงนายกมลศักดิ์ ลีวาเมาะ สส.นราธิวาส พรรคประชาชาติ ระหว่างการแถลงข่าว พล.ท.นรธิป กล่าวพาดพิงถึงโรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลาม โรงเรียนปอเนาะ รวมถึงโรงเรียนตาดีกา ทำนองว่าสถานศึกษาเหล่านี้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการบ่มเพาะผู้ก่อเหตุรุนแรงในพื้นที่ชายแดนใต้
คำพูดดังกล่าวสร้างความไม่พอใจให้กับประชาชนในพื้นที่ ตัวแทนจาก 3 สมาคมการศึกษามุสลิมรวมตัวกันแสดงพลังต้านทาน กลุ่มตัวแทนสถาบันการศึกษายื่นหนังสือต่อนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ในวันที่ 17 เมษายน 2569 ระหว่างนายกรัฐมนตรีลงพื้นที่จังหวัดยะลา ข้อเรียกร้องหลักคือต้องการให้นายกรัฐมนตรีสั่งโยกย้ายแม่ทัพภาคที่ 4 ออกจากพื้นที่โดยด่วน
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม พร้อม พล.ท.นรธิป มาตั้งโต๊ะแถลงข่าวที่กองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักรในวันเดียวกัน พล.ท.นรธิป กล่าวขอโทษประชาชนต่อหน้าสื่อมวลชน ยอมรับว่าเกิดจากการสื่อสารผิดพลาดจนทำให้ประชาชนเข้าใจผิด
พล.ท.นรธิป อธิบายว่าไม่ได้มีเจตนาปรักปรำสถาบันการศึกษา ยืนยันความตั้งใจที่จะแก้ไขปัญหาเพื่อสร้างสันติสุขในพื้นที่ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ หลังจากนี้เขาจะเดินหน้าลงพื้นที่เพื่อทำความเข้าใจกับประชาชนต่อไป ทางฝั่งสถาบันปอเนาะบางส่วนระบุว่าพร้อมให้อภัยต่อคำขอโทษดังกล่าว
อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง
- BRN คือใคร ทำไมภาคใต้ไทยถึงยังไม่สงบมา 20 ปี
- ภูเก็ตผงาดเบอร์ 1 ภาคใต้ แซงสงขลา-สุราษฎร์ กวาดรายได้โตปีละ 5 หมื่นล้าน
- ประวัติ “จำเริญ ทิพญพงศ์ธาดา” อดีตผู้ว่าราชการ 4 จังหวัด ภาคใต้ ผลงานเพียบ
ติดตาม The Thaiger บน Google News:
ข่าวล่าสุด
