“หมอยง” เปิดข้อมูลเจาะลึก “ไวรัสนิปาห์” สายพันธุ์เอเชียใต้ ย้ำโอกาสระบาดใหญ่น้อย แต่เตือนคนไทยกิน “น้ำตาลสด” ต้องต้มสุกก่อน ป้องกันเชื้อจากค้างคาว
ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ หัวหน้าศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และราชบัณฑิต สำนักวิทยาศาสตร์ ได้ออกมาให้ความรู้ผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว “Yong Poovorawan” เกี่ยวกับสถานการณ์ความเสี่ยง “โรคไวรัสนิปาห์” (Nipah virus) ในประเทศไทย
ไวรัสชนิดนี้เป็นโรคที่วงการแพทย์รู้จักกันมานานเกือบ 30 ปีแล้ว ซึ่งมีองค์ความรู้และการศึกษาอย่างต่อเนื่อง ทำให้การวินิจฉัยโรคในปัจจุบันไม่ได้มีความยุ่งยากซับซ้อนแต่อย่างใด
หมอยงอธิบายถึงลักษณะอาการของโรคไวรัสนิปาห์ว่า ผู้ป่วยจะมีไข้สูงเป็นอาการหลัก แต่ความรุนแรงและตำแหน่งที่เกิดโรคจะแตกต่างกันไปตามสายพันธุ์ ได้แก่
-
สายพันธุ์ดั้งเดิม มาเลเซีย ส่วนใหญ่ผู้ป่วยจะมีอาการสมองอักเสบ เชื้อมีการแพร่ระบาดผ่านหมู ซึ่งทำหน้าที่เป็นสัตว์ตัวกลางรับเชื้อจากค้างคาวก่อนส่งต่อสู่คน
-
สายพันธุ์เอเชียใต้ อินเดีย ปัจจุบัน เป็นสายพันธุ์ที่พบระบาดในบางประเทศแถบเอเชียใต้และอินเดียในขณะนี้ ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอาการทางปอด หรือปอดอักเสบ มากกว่าสมองอักเสบ ที่สำคัญคือสายพันธุ์นี้ ไม่มีสัตว์ตัวกลาง แต่เป็นการติดเชื้อโดยตรงจากค้างคาวสู่คน
ยันไวรัสนิปาห์ ไม่ระบาดใหญ่เหมือนโควิด-19
ในประเด็นเรื่องการแพร่ระบาด หมอยงระบุว่าโรคนี้มีอำนาจการกระจายโรคค่อนข้างต่ำ มีค่าการกระจายเชื้อ (R0) อยู่ที่ระหว่าง 0.2 ถึง 0.8 เท่านั้น หมายความว่าผู้ป่วย 1 คน จะสามารถแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่นได้ไม่ถึง 1 คน (เพียง 0.2 – 0.8 คน) แตกต่างจากโรคไข้หวัดใหญ่หรือโควิด-19 ที่มีค่าการกระจายเชื้อสูงกว่าคือ 1.5 ถึง 2
ดังนั้น เมื่ออำนาจการกระจายโรคต่ำกว่า 1 จึงมั่นใจได้ว่า จะไม่เกิดการระบาดใหญ่อย่างแน่นอน การระบาดมักจะเกิดขึ้นเป็นวงแคบๆ หรือวงเล็กๆ เช่น ติดต่อกันเฉพาะภายในสมาชิกครอบครัว หรือบุคลากรทางการแพทย์ผู้ดูแลผู้ป่วยใกล้ชิดเท่านั้น
เตือนคนไทย น้ำตาลสด เสี่ยงปนเปื้อน ต้องต้มก่อนดื่ม
สำหรับการระบาดของโรคนี้ พบได้ครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่มุมเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ไปจนถึงเอเชียใต้ เนื่องจากเป็นถิ่นที่อยู่ของค้างคาวกินผลไม้ ซึ่งเป็นพาหะนำโรค หมอยงเน้นย้ำถึงกรณีการระบาดที่ประเทศอินเดียในขณะนี้ ซึ่งเป็นสายพันธุ์เอเชียใต้ว่า ส่วนใหญ่เกิดจากการสัมผัสค้างคาวโดยตรง หรือการรับประทานน้ำตาลสดจากต้นอินทผลัม แบบดิบๆ ที่ไม่ได้ผ่านความร้อน
จุดนี้เองที่เป็นข้อเตือนใจสำคัญสำหรับคนไทย เพราะบ้านเรามีวัฒนธรรมการดื่มน้ำตาลสดที่ได้จากต้นตาลหรือต้นมะพร้าว ซึ่งมีความคล้ายคลึงกัน ดังนั้น เพื่อความปลอดภัย ก่อนรับประทานน้ำตาลสด ควรนำไปต้มให้สุกเสียก่อน เพื่อฆ่าเชื้อโรคที่อาจปนเปื้อนมา
เปิดมาตรการคุมเข้ม ป้องกันไวรัสนิปาห์ในไทย
หมอยงได้สรุปมาตรการป้องกันที่สำคัญสำหรับประเทศไทย เพื่อลดความเสี่ยงและการแพร่กระจายของโรค
1. การป้องกันการติดเชื้อจากค้างคาว
หลีกเลี่ยงการบริโภคผลไม้ดิบ หรือผลไม้ที่มีร่องรอยการกัดแทะของสัตว์ ล้างทำความสะอาดและปอกเปลือกผลไม้ทุกครั้งก่อนรับประทาน ไม่ดื่มน้ำหวานหรือน้ำผลไม้ดิบที่เสี่ยงต่อการปนเปื้อนสารคัดหลั่งจากค้างคาว ควบคุมดูแลแหล่งอาหารและที่อยู่อาศัยของค้างคาวไม่ให้ใกล้ชิดกับชุมชนมากเกินไป โดยต้องคำนึงถึงสมดุลของระบบนิเวศด้วย
2. การเฝ้าระวังในคน
เน้นเฝ้าระวังผู้ป่วยที่มีอาการ “ไข้เฉียบพลัน” ร่วมกับอาการทางระบบประสาท หรือระบบทางเดินหายใจรุนแรง จับตากลุ่มเสี่ยงที่มีประวัติสัมผัสสัตว์ป่า หรือเพิ่งเดินทางกลับจากประเทศกลุ่มเสี่ยง (โซนเอเชียใต้) ต้องมีระบบการรายงานโรคที่รวดเร็วทันเหตุการณ์ (Event-based surveillance)
3. การป้องกันการแพร่เชื้อจากคนสู่คน
หากพบผู้ป่วยต้องสงสัย ให้ดำเนินการ “แยกโรค” ทันที ใช้มาตรการป้องกันและควบคุมการติดเชื้อ (IPC) ในโรงพยาบาลอย่างเคร่งครัด ครอบคลุมทั้งมาตรการมาตรฐาน, การป้องกันการสัมผัส (Contact) และการป้องกันละอองฝอย บุคลากรทางการแพทย์ต้องสวมใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) อย่างเหมาะสมและรัดกุม
4. การเตรียมความพร้อมระบบสาธารณสุข
ห้องปฏิบัติการ (Lab) ต้องมีความพร้อมและมาตรฐานความปลอดภัย (BSL) ที่เหมาะสมในการตรวจยืนยันเชื้อ วางแนวทางการสอบสวนโรคและควบคุมการระบาดให้ชัดเจน มีการซ้อมแผนรับมือโรคอุบัติใหม่ (Public health emergency preparedness) เพื่อความไม่ประมาท
5. การสื่อสารความเสี่ยงกับประชาชน
มุ่งเน้นการให้ความรู้แก่ประชาชนในพื้นที่เสี่ยงอย่างทั่วถึง ลดความตื่นตระหนกของสังคมด้วยข้อมูลที่ถูกต้อง แต่เน้นย้ำให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันตัว ทำงานร่วมกับชุมชน เพื่อกระจายข้อมูลข่าวสารที่ถูกต้องและรวดเร็ว
ที่มาข้อมูลและภาพจาก: Yong Poovorawan
“ไวรัสนิปาห์” ไทยเสี่ยงแค่ไหน? อัตราตายสูง 75% มัจจุราชจากค้างคาว
ติดตาม The Thaiger บน Google News:
ข่าวล่าสุด
