ผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก เสี่ยงทำซึมเศร้าหนัก ดูดซึมยาน้อยลง กินไม่อร่อย หวั่นจบชีวิต
เรื่องต้องรู้ก่อน “ผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก” เปลี่ยนไซส์เสื้อผ้าใหม่ แต่อย่าลืมดูแล “หัวใจ” ให้แข็งแรง ทำให้เป็นโรคซึมเศร้าไหม
จากกรณี อินฟลูเอนเซอร์ชื่อดังที่ผ่าตัดกระเพาะ เป็นกลุ่มคนแรกๆ ในไทยที่ออกมารีวิวการผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนัก โดยผ่ามานานกว่า 15 ปี ในช่วงหลังมีปัญหาสุขภาพรุมเร้า รวมถึงภาวะ โรคซึมเศร้า ผลกระทบระยะยาวจากการผ่าตัดกระเพาะที่ทำให้ร่างกายไม่สามารถรับประทานอาหารได้ตามปกติ
ก่อนเสียชีวิตไม่นาน เขาได้โพสต์ข้อความเชิงอุทาหรณ์เตือนผู้ที่คิดจะผ่าตัดกระเพาะว่า “อย่าผ่า” หากไม่จำเป็นจริงๆ เนื่องจากตนเองต้องเผชิญกับความทุกข์ทรมานจากผลข้างเคียง
ยุคที่ใครๆ ก็หันมาใส่ใจสุขภาพและรูปร่าง การผ่าตัดกระเพาะอาหาร กลายเป็นหนึ่งในทางเลือกยอดฮิต วาดฝันถึงชีวิตใหม่ที่สดใส ได้ใส่เสื้อผ้าไซส์เล็กลง และมีความมั่นใจเต็มเปี่ยม แต่รู้หรือไม่ว่า ภายใต้ภาพความสำเร็จที่สวยงามนั้น การผ่าตัดกระเพาะไม่ได้ส่งผลแค่กับขนาดของรอบเอว แต่ยังส่งผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อ “สภาวะจิตใจ” และระบบต่างๆ ในร่างกายไปตลอดชีวิต
ทำความเข้าใจก่อน การผ่าตัดกระเพาะมี 2 แบบ
-
เพื่อลดน้ำหนักและรักษาโรคอ้วน (Metabolic-Bariatric Surgery) เช่น การตัดกระเพาะให้เป็นรูปทรงกระบอก (Sleeve) หรือการผ่าตัดบายพาสทางเดินอาหาร (Bypass) เพื่อจำกัดปริมาณการกินและลดการดูดซึม
-
เพื่อรักษาโรคเฉพาะทาง: เช่น การตัดกระเพาะออกบางส่วนหรือทั้งหมดเพื่อรักษามะเร็งกระเพาะอาหาร หรือรักษาแผลในกระเพาะที่รุนแรง
ความจริงที่หมออาจไม่ได้บอก น้ำหนักลดลง แต่ทำไมใจกลับ “เศร้า”
คนส่วนใหญ่มักคิดว่าผ่าตัดแล้วน้ำหนักลดลง รูปร่างดีขึ้น สุขภาพจิตก็ต้องดีขึ้นสิ! ซึ่งนั่นก็เป็นเรื่องจริง แต่แค่ครึ่งเดียว
งานวิจัยพบว่า ในช่วง 1 ปีแรกหลังผ่าตัด ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะมีอารมณ์ สภาพจิตใจที่ดีขึ้นอย่างชัดเจน เพราะโรคร่วมต่างๆ ลดลงและขยับตัวได้คล่องแคล่วขึ้น
แต่ทว่า เมื่อเวลาผ่านไป กลับมีผู้ป่วยกลุ่มย่อย จำนวนไม่น้อยที่ต้องเผชิญกับภาวะซึมเศร้าที่คงเดิมหรือแย่ลง ที่น่าตกใจคือ ข้อมูลสถิติจากกลุ่มประเทศสแกนดิเนเวียพบว่า ผู้ที่ผ่านการผ่าตัดลดน้ำหนักมีความเสี่ยงในการ “ทำร้ายตนเองหรือเสียชีวิตจากการฆ่าตัวตาย” สูงกว่าคนทั่วไปที่ไม่ได้ผ่าตัดอย่างมีนัยสำคัญ
ทำไมถึงเป็นแบบนั้น? กระเพาะ ส่งผลต่อจิตใจอย่างไร
-
ยาต้านเศร้าออกฤทธิ์ได้น้อยลง
สำหรับคนที่มีภาวะซึมเศร้าและทานยาอยู่ก่อนแล้ว การผ่าตัดกระเพาะและปรับทางเดินอาหารใหม่ จะทำให้ร่างกาย “ดูดซึมยาต้านเศร้าได้น้อยลง” ระดับยาในเลือดอาจลดลงเกือบ 25% ในช่วง 6 เดือนแรก) ทำให้อาการซึมเศร้าอาจกำเริบขึ้นมาได้
-
ฮอร์โมนและแบคทีเรียในลำไส้เปลี่ยนไป
การผ่าตัดทำให้ฮอร์โมนที่ควบคุมความหิวและความอิ่มเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก รวมถึงระบบนิเวศของแบคทีเรียในลำไส้ (Microbiome) ก็เปลี่ยนไป ซึ่งสิ่งเหล่านี้เชื่อมโยงกับสมองและอารมณ์ของเราโดยตรง
-
ความเครียดจากชีวิตแบบใหม่
การที่จู่ๆ ก็กินอาหารแบบเดิมไม่ได้ กินนิดเดียวก็จุก หรือการต้องรับมือกับผิวหนังส่วนเกิน ที่ย้วยจากการที่น้ำหนักลดลงอย่างรวดเร็ว สิ่งเหล่านี้สร้างความเครียดสะสม และทำให้หลายคนรู้สึกโดดเดี่ยว
รีวิวผลกระทบทางกาย ชีวิตที่เปลี่ยนไปตลอดกาล
แม้การผ่าตัดในระยะสั้น ไม่เกิน 30 วันแรก)จะมีความปลอดภัยสูงมาก อัตราการเกิดภาวะแทรกซ้อนหรือเสียชีวิตนั้นต่ำมาก แต่ในระยะยาว เกิน 1 ปีขึ้นไป ผู้ป่วยต้องพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงเหล่านี้
-
ต้องเป็นเพื่อนซี้กับ “วิตามิน” ไปตลอดชีวิต เพราะกระเพาะเล็กลงและทางเดินอาหารเปลี่ยนไป ร่างกายจะดูดซึมสารอาหารได้แย่ลงมาก งานวิจัยติดตามผลระยะยาวพบว่า ผู้ป่วยมักจะขาดวิตามินดี (พบมากถึง 35.8%), วิตามินบี 12, ธาตุเหล็ก และแคลเซียม ซึ่งถ้าปล่อยไว้อาจนำไปสู่ภาวะโลหิตจาง อ่อนเพลียเรื้อรัง หรือกระดูกพรุนได้เลย
-
อาการทางเดินอาหารแปลกๆ หลังผ่าตัด ถ้าเผลอกินของหวานจัดหรือคาร์โบไฮเดรตเยอะๆ อาหารจะตกสู่ลำไส้อย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดอาการหน้ามืด ใจสั่น เหงื่อแตก คลื่นไส้ หรือท้องเสียได้ นอกจากนี้ บางคนอาจต้องเผชิญกับภาวะกรดไหลย้อน (GERD) ที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะผู้ที่ผ่าตัดแบบ Sleeve
-
ภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ มักเกิดขึ้นในช่วงหลังจากผ่าตัดไปแล้วระยะหนึ่ง ทำให้รู้สึกใจสั่น หิว วิตกกังวล หรือรุนแรงถึงขั้นหมดสติได้
เช็กลิสต์เตรียมความพร้อม ทำอย่างไรให้สวยหล่อแบบสุขภาพดีทั้งกายและใจ?
อ่านมาถึงตรงนี้อย่าเพิ่งกลัวจนถอดใจ การผ่าตัดกระเพาะยังคงเป็นเครื่องมือทางการแพทย์ที่ยอดเยี่ยมและช่วยชีวิตคนเป็นโรคอ้วนมาแล้วมากมาย เพียงแต่เราต้องตั้งรับ ให้เป็น
-
สำรวจจิตใจก่อนขึ้นเขียง ก่อนผ่าตัด ควรมีการประเมินสุขภาพจิตอย่างตรงไปตรงมา หากคุณมีประวัติเป็นโรคซึมเศร้า เครียดง่าย หรือมีพฤติกรรมเสพติด (เช่น ติดหวาน ติดแอลกอฮอล์) ควรแจ้งแพทย์ให้ทราบ เพื่อวางแผนดูแลร่วมกับจิตแพทย์ครับ
-
ตรวจเลือดและกินวิตามินอย่างเคร่งครัด ท่องไว้เลยว่าหลังผ่าตัด การกินวิตามินเสริมและการเจาะเลือดเช็กค่าสารอาหารตามหมอนัด (เช่น เหล็ก, B12, วิตามินดี) คือกิจวัตรประจำวันที่ขาดไม่ได้เด็ดขาด
-
ปรับยาโรคประจำตัว ยาจิตเวช ถ้าใครทานยาต้านเศร้าอยู่ ต้องปรึกษาคุณหมอเพื่อปรับขนาดยา หรือเปลี่ยนรูปแบบยา (เช่น แบบน้ำ) เพื่อให้ร่างกายยังคงดูดซึมยาได้ดีและควบคุมอาการได้คงที่ครับ
-
สร้างทีมซัพพอร์ต การไปหาหมอตามนัดหลังผ่าตัด ไม่ควรไปแค่เพื่อ “ชั่งน้ำหนัก” เท่านั้น แต่ควรเป็นพื้นที่ที่คุณจะได้พูดคุยเรื่องความเครียด การปรับตัว และความสัมพันธ์กับคนรอบข้าง อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือจากครอบครัวหรือนักจิตวิทยาเมื่อรู้สึกว่ารับมือไม่ไหว
ดังนั้น การผ่าตัดกระเพาะเพื่อลดน้ำหนัก ไม่ใช่ “เวทมนตร์” ที่เสกให้เราผอมและมีความสุขได้ในข้ามคืน แต่มันคือเครื่องมือ ชิ้นสำคัญที่ต้องอาศัยวินัยและการดูแลเอาใจใส่อย่างต่อเนื่องไปตลอดชีวิต การมีรูปร่างที่ดีคือของขวัญชิ้นใหญ่ แต่การมี สุขภาพจิตที่แข็งแรง ควบคู่กันไปต่างหาก คือกุญแจสำคัญที่จะทำให้คุณสนุกกับชีวิตใหม่ในร่างใหม่ได้อย่างแท้จริงครับ
“แอนนา” น้ำหนักพุ่ง 90 กิโล อ้วนกว่าตอนผ่าตัดกะเพาะ จบแล้วหุ่นนางแบบ วอนขอวิธี
เรียบเรียงจาก
- Eisenberg D, et al. 2022 ASMBS/IFSO Indications for Metabolic and Bariatric Surgery.
- NICE NG246 Overweight and obesity management (อัปเดต 2026).
- WHO Fact sheet: Obesity and overweight (นิยาม BMI).
- IFSO Registry (สรุปข้อมูลกิจกรรมผ่าตัดระดับโลก).
- Salminen P, et al. SLEEVEPASS RCT 10-year outcomes.
- Singhal R, et al. 30-day morbidity/mortality (GENEVA data).
- Chen L, et al. Long-term vitamin deficiencies after bariatric surgery meta-analysis (5–17 ปี).
- Budin AJ, et al. Depressive symptoms short/medium/long term after bariatric surgery meta-analysis.
- Neovius M, et al. Risk of suicide and non-fatal self-harm after bariatric surgery (matched cohorts).
- Castaneda D, et al. Suicide/self-harm after bariatric surgery systematic review/meta-analysis.
- Pasi P, et al. SSRI/SNRI plasma concentrations after bariatric surgery (prospective).
- Techagumpuch A, et al. แนวทางเวชปฏิบัติผ่าตัดรักษาโรคอ้วนในประเทศไทย พ.ศ. 2564.
- Liu P, Wang Z. Prospective cohort depression/anxiety after gastric cancer surgery (36 เดือน).
- Jun JH, et al. Anemia/Vit B12 deficiency after gastrectomy (5 ปี).
- Moleiro J, et al. Vitamin B12 supplementation after gastrectomy (long-term).
- เอกสารภาษาไทยเชิงให้ความรู้: อินโฟกราฟิก รามาธิบดีเรื่องผ่าตัดกระเพาะลดน้ำหนักและการติดตาม.
ติดตาม The Thaiger บน Google News:
ข่าวล่าสุด
