ชาบัด คืออะไร รู้จักศาสนายิว คนไทยเข้าใจผิดเยอะมาก

คำว่า “ชาบัด” กลายเป็นคำที่คนไทยได้ยินบ่อยที่สุดคำหนึ่งในรอบปีนี้ ทั้งจากข่าวการตรวจสอบธุรกิจต่างชาติในภูเก็ต ข่าวที่ปาย และการชุมนุมของคนในพื้นที่ แต่คนส่วนใหญ่ที่แชร์ข่าวกันยังตอบไม่ได้ว่าชาบัดคืออะไรกันแน่ เป็นองค์กร เป็นศาสนสถาน หรือเป็นชื่อกลุ่มคน

คนที่ไม่เคยรู้จักวัฒนธรรมยิวมาก่อน Thaiger ขอพาไปตะลุยพื้นฐานว่าศาสนายิวคืออะไร ชาบัดเกี่ยวข้องอย่างไร มีในไทยกี่แห่ง แยกให้ชัดว่าเรื่องไหนคือเรื่องศาสนา เรื่องไหนคือเรื่องกฎหมายธุรกิจ เพราะสองเรื่องนี้กำลังถูกพูดปนกันจนสับสน

ชาบัด หรือ Chabad คือชื่อนิกายหนึ่งในศาสนายิว ไม่ใช่ชื่อองค์กรลับ ไม่ใช่หน่วยงานของรัฐบาลอิสราเอล และไม่ใช่คำเรียกชาวยิวทุกคน

ส่วนคำว่า ชาบัดเฮาส์ (Chabad House) หมายถึงศูนย์กลางชุมชนของนิกายนี้ที่ตั้งอยู่ในเมืองต่าง ๆ ทั่วโลก ทำหน้าที่คล้ายวัดผสมกับศูนย์ชุมชน คือใช้สวดมนต์ จัดเทศกาล กินอาหารร่วมกัน และช่วยเหลือชาวยิวที่เดินทางมาในพื้นที่นั้น

เปรียบเทียบให้เห็นภาพ ถ้าศาสนาพุทธมีนิกายเถรวาทและมหายาน ศาสนายิวก็มีนิกายย่อยหลายสาย ชาบัดคือหนึ่งในสายที่มีชื่อเสียงที่สุดในโลก

ศาสนายิวคืออะไร

ศาสนายิว หรือยูดาห์ เป็นศาสนาที่เก่าแก่ที่สุดในกลุ่มศาสนาที่นับถือพระเจ้าองค์เดียว เป็นต้นทางของทั้งศาสนาคริสต์และศาสนาอิสลาม ทั้งสามศาสนานับถือพระเจ้าองค์เดียวกันแต่ตีความต่างกัน

สิ่งที่คนไทยควรรู้เป็นพื้นฐาน

คัมภีร์ เรียกว่าโตราห์ หรือ โทราห์ ซึ่งคือหนังสือห้าเล่มแรกที่คริสต์ศาสนาเรียกว่าพันธสัญญาเดิม

ศาสนสถาน เรียกว่าธรรมศาลา หรือที่คนไทยมักเรียกว่าโบสถ์ยิว ภาษาอังกฤษคือ synagogue

ผู้นำทางศาสนา เรียกว่าแรบไบ ซึ่งไม่ใช่นักบวช แต่เป็นผู้รู้และครูสอนศาสนา แต่งงานมีครอบครัวได้

คนยิวไม่เท่ากับคนอิสราเอล ข้อนี้สำคัญมาก ชาวยิวกระจายอยู่ทั่วโลกมานานกว่าสองพันปี มีทั้งที่ถือสัญชาติอเมริกัน ฝรั่งเศส รัสเซีย และอีกหลายสิบประเทศ ในทางกลับกัน คนอิสราเอลจำนวนมากก็ไม่ได้เคร่งศาสนาเลย บางคนไม่นับถือศาสนาด้วยซ้ำ การใช้คำว่ายิวกับอิสราเอลสลับกันจึงคลาดเคลื่อน

สองคำที่คนไทยสับสนตลอด ชาบัด กับ ชับบาต

คำอธิบายในสื่อไทยขัดกันเองบ่อยมาก เพราะสองคำนี้เขียนทับศัพท์ไทยแล้วออกเสียงใกล้กัน แต่ความหมายคนละเรื่อง

ชับบาต เริ่มตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกเย็นวันศุกร์ ไปจนถึงค่ำวันเสาร์ เป็นวันที่ห้ามทำงานทุกชนิดตามบัญญัติในคัมภีร์ ชาวยิวที่เคร่งจะไม่ขับรถ ไม่ใช้โทรศัพท์ ไม่เปิดปิดสวิตช์ไฟ และไม่ทำธุรกรรมใด ๆ

จึงอธิบายได้ว่าทำไมชาบัดเฮาส์ในไทยจึงมีพิธีสวดมนต์และมื้ออาหารร่วมกันทุกเย็นวันศุกร์ต่อเนื่องถึงวันเสาร์ และทำไมนักท่องเที่ยวกลุ่มนี้จึงมักรวมตัวกันในวันดังกล่าว

ทำไมชาบัดถึงมีอยู่ทั่วโลก จุดเริ่มต้นเมื่อ 250 ปีก่อน

ชาบัดก่อตั้งเมื่อปี 1775 หรือ พ.ศ. 2318 ที่เมืองลิออซนา ในจักรวรรดิรัสเซีย ปัจจุบันคือประเทศเบลารุส ผู้ก่อตั้งคือแรบไบชเนอร์ ซัลมาน แห่งลีอาดี

ชื่อ Chabad เป็นคำย่อจากภาษาฮีบรูสามคำ คือ โชคมาห์ แปลว่าปัญญา บีนาห์ แปลว่าความเข้าใจ และ ดาอัต แปลว่าความรู้ สะท้อนแนวคิดของนิกายที่เน้นการใช้สติปัญญาศึกษาศาสนา ไม่ใช่ศรัทธาอย่างเดียว

ส่วนคำว่า ลูบาวิทช์ ที่มักพ่วงท้ายเป็น Chabad-Lubavitch มาจากชื่อเมืองลูบาวิทช์ในรัสเซีย ซึ่งเป็นศูนย์กลางของนิกายอยู่กว่าร้อยปี

จากนิกายเล็กสู่เครือข่ายระดับโลก

จุดที่ทำให้ชาบัดต่างจากนิกายยิวเคร่งครัดสายอื่น คือการตัดสินใจส่งคนออกไปตั้งชุมชนทั่วโลก แทนที่จะปิดตัวอยู่เฉพาะกลุ่ม

ผู้ที่ผลักดันเรื่องนี้คือ แรบไบเมนาเคม เมนเดล ชเนียร์สัน ผู้นำคนที่เจ็ด ซึ่งชาวชาบัดเรียกสั้น ๆ ว่า “เดอะ เรบบี” เขาเปลี่ยนนิกายที่เคยอยู่แต่ในวงแคบให้กลายเป็นขบวนการระดับโลก โดยส่งครอบครัวแรบไบรุ่นใหม่ออกไปประจำตามเมืองต่าง ๆ เรียกคนกลุ่มนี้ว่า ชลูคิม แปลว่าผู้ถูกส่งไป

ปัจจุบันสำนักงานใหญ่อยู่ที่เลขที่ 770 ถนนอีสเทิร์นพาร์กเวย์ ย่านบรุกลิน นครนิวยอร์ก และมีชลูคิมราว 5,000 คน ดูแลสถาบันในเครือราว 3,500 แห่ง ใน 100 ประเทศทั่วโลก

ชาบัดเฮาส์ทำอะไรบ้าง

• จัดพิธีสวดมนต์และพิธีทางศาสนาตามเทศกาล
• ให้บริการอาหารโคเชอร์ ซึ่งคืออาหารที่ผ่านหลักเกณฑ์ทางศาสนา ทั้งวัตถุดิบ วิธีปรุง และการเตรียม
• จัดมื้ออาหารร่วมกันในวันชับบาต
• ให้ที่พักและความช่วยเหลือแก่ชาวยิวที่เดินทางมาในพื้นที่
• สอนศาสนาและจัดกิจกรรมชุมชน

เหตุผลที่ชาบัดเฮาส์มักตั้งอยู่ในเมืองท่องเที่ยว เพราะชาวยิวที่เคร่งครัดกินอาหารทั่วไปไม่ได้ ต้องพึ่งครัวที่ผ่านมาตรฐานโคเชอร์ กฎอาหารพื้นฐานคือห้ามกินหมู ห้ามกินสัตว์ทะเลที่ไม่มีเกล็ดและครีบ เช่น กุ้ง หอย ปู และห้ามกินเนื้อกับนมในมื้อเดียวกัน

นอกจากนี้ยังมีธรรมเนียมที่ชาวอิสราเอลรุ่นใหม่จำนวนมากออกเดินทางท่องโลกหลังปลดประจำการจากกองทัพ ทำให้ชาบัดเฮาส์ตามเส้นทางแบ็กแพ็กเกอร์ในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้กลายเป็นจุดแวะพักประจำของคนกลุ่มนี้

ชาบัดในประเทศไทยมีกี่แห่ง

ชาวยิวเข้ามาในไทยตั้งแต่ราวศตวรรษที่ 17 ปัจจุบันมีชาวยิวที่ตั้งรกรากถาวรในไทยราว 1,000 คน ส่วนใหญ่อยู่ในกรุงเทพมหานคร

กรมการศาสนาเคยตรวจสอบ ปัจจุบันมีชาบัดในประเทศไทยที่ดำเนินการภายใต้ มูลนิธิชาบาดแห่งประเทศไทยรวม 7 แห่ง กระจายอยู่ใน

• กรุงเทพมหานคร 2 แห่ง
• จังหวัดสุราษฎร์ธานี 2 แห่ง คือเกาะสมุยและเกาะพะงัน
• จังหวัดเชียงใหม่ 1 แห่ง
• จังหวัดภูเก็ต 1 แห่ง
• จังหวัดแม่ฮ่องสอน 1 แห่ง ที่อำเภอปาย

กรมการศาสนาระบุว่าการดำเนินการมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ซึ่งกระทำได้ตามหลักการที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยรับรองเสรีภาพในการนับถือศาสนาไว้

ทำไมชาวยิวถึงเป็นที่สนใจในไทยตอนนี้

ข้อมูลสถานการณ์ท่องเที่ยวเผยว่า เดือนกุมภาพันธ์ 2569 ตลาดนักท่องเที่ยวอิสราเอลในภูเก็ตเติบโตขึ้น 52.43 เปอร์เซ็นต์ และเพิ่มขึ้นกว่า 1,200 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับช่วงก่อนโควิด โดยมีเที่ยวบินตรงเทลอาวีฟถึงภูเก็ตของสายการบิน El Al และ Arkia นักท่องเที่ยวกระจุกตัวอยู่ย่านหาดป่าตองและกมลา

การเพิ่มขึ้นเร็วขนาดนี้ในพื้นที่จำกัด ย่อมสร้างแรงเสียดทานกับชุมชนเดิม ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดกับนักท่องเที่ยวทุกสัญชาติเมื่อมาถึงจุดอิ่มตัว

อีกเรื่อง เป็นเรื่องกฎหมายธุรกิจล้วน ๆ ไม่เกี่ยวกับศาสนา ประเด็นที่ถูกร้องเรียนคือการใช้คนไทยถือหุ้นแทนหรือนอมินี การประกอบธุรกิจโดยไม่ได้รับอนุญาต การทำอาชีพสงวนสำหรับคนไทย และการปล่อยเช่าที่พักรายวันโดยไม่มีใบอนุญาต

เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคม 2569 คณะเจ้าหน้าที่นำโดยรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยเข้าตรวจสอบพื้นที่ป่าตอง รวมถึงศูนย์ชาบัด และเกิดเหตุการณ์ที่เป็นข่าวใหญ่ เมื่อมีบุคคลภายในถามเจ้าหน้าที่ว่ารู้หรือไม่ว่าที่นี่คือพื้นที่ของอิสราเอล ก่อนที่รัฐมนตรีช่วยจะตอบกลับว่าที่นี่คือประเทศไทย ทุกคนบนแผ่นดินไทยต้องอยู่ภายใต้กฎหมายไทย

หลังจากนั้นมีคำสั่งขยายผลตรวจสอบสถานประกอบการกลุ่มเสี่ยงทั่วภูเก็ตกว่า 361 แห่ง ทั้งโรงแรม วิลล่า ร้านอาหาร และบริษัทนำเที่ยว โดยรัฐยืนยันว่าไม่ได้เลือกปฏิบัติต่อชนชาติ แหล่งทุน หรือศาสนาใด

เรื่องการใช้สิทธิเสรีภาพทางศาสนา

จุดยืนของภาครัฐที่แถลงมาโดยตลอดคือ เสรีภาพในการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาได้รับการรับรองตามรัฐธรรมนูญ แต่ต้องไม่ถูกใช้บังหน้าเพื่อประกอบธุรกิจผิดกฎหมายหรือเอื้อประโยชน์ให้ทุนนอมินี

ในกรณีข้อกล่าวหาว่าห้ามคนไทยเข้าชาบัด ผู้นำศาสนายูดาห์ในชุมชนที่ปายเคยชี้แจงว่าไม่มีการปักป้ายห้ามคนไทยเข้า ทุกคนเข้าได้หากผ่านการตรวจสอบด้านความปลอดภัย ซึ่งเข้มงวดขึ้นเพราะสถานการณ์สงครามในอิสราเอล

ประเด็นนี้ยังเป็นข้อถกเถียง เพราะข้อร้องเรียนจากคนในพื้นที่บางส่วนระบุตรงข้าม การตรวจสอบข้อเท็จจริงจึงยังอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยงานรัฐ

5 เรื่องที่มักเข้าใจผิด

เข้าใจผิด 1 ชาบัดคือหน่วยงานของรัฐบาลอิสราเอล ไม่ใช่ ชาบัดเป็นขบวนการทางศาสนาที่ก่อตั้งในยุโรปตะวันออกตั้งแต่ปี 2318 ก่อนที่ประเทศอิสราเอลจะก่อตั้งขึ้นในปี 2491 ราว 173 ปี สำนักงานใหญ่อยู่ที่นิวยอร์ก ไม่ใช่เทลอาวีฟ

เข้าใจผิด 2 ชาวยิวทุกคนเป็นชาบัด ไม่ใช่ ชาบัดเป็นเพียงนิกายหนึ่ง ชาวยิวส่วนใหญ่ในโลกไม่ได้อยู่ในนิกายนี้ และชาวอิสราเอลจำนวนมากไม่ได้เคร่งศาสนา

เข้าใจผิด 3 ชาบัดคือชื่อพิธี คลาดเคลื่อน คำที่หมายถึงพิธีหรือวันสำคัญคือชับบาต ส่วนชาบัดคือชื่อนิกายและองค์กร

เข้าใจผิด 4 ชาบัดในไทยตั้งขึ้นอย่างผิดกฎหมาย ไม่ตรงกับข้อมูลราชการ กรมการศาสนาระบุว่าดำเนินการภายใต้มูลนิธิชาบาดแห่งประเทศไทย และการประกอบพิธีกรรมทางศาสนาทำได้ตามรัฐธรรมนูญ ส่วนข้อกล่าวหาเรื่องธุรกิจเป็นคนละประเด็นที่ต้องพิสูจน์เป็นรายกรณี

เข้าใจผิด 5 เรื่องนี้คือความขัดแย้งทางศาสนา ประเด็นที่หน่วยงานรัฐกำลังดำเนินการคือกฎหมายธุรกิจ กฎหมายเข้าเมือง และกฎหมายที่ดิน ซึ่งบังคับใช้กับชาวต่างชาติทุกสัญชาติเหมือนกัน ไม่ใช่การดำเนินการต่อศาสนาใดศาสนาหนึ่ง

คำถามที่พบบ่อย

ชาบัดเป็นโบสถ์ยิวหรือเปล่า ชาบัดเฮาส์มีหน้าที่คล้ายโบสถ์ยิวแต่กว้างกว่า เพราะเป็นทั้งที่สวดมนต์ ที่กินอาหาร ที่พัก และศูนย์ชุมชนในที่เดียวกัน

คนไทยเข้าชาบัดได้ไหม ผู้นำชุมชนที่ปายเคยระบุว่าเข้าได้หากผ่านการตรวจสอบด้านความปลอดภัย ส่วนแต่ละแห่งอาจมีแนวปฏิบัติต่างกัน หากต้องการเข้าชมควรติดต่อล่วงหน้า

ทำไมชาวยิวถึงรวมตัวกันเย็นวันศุกร์ เพราะวันชับบาตเริ่มตั้งแต่ดวงอาทิตย์ตกวันศุกร์ถึงค่ำวันเสาร์ เป็นวันหยุดทางศาสนาที่ห้ามทำงาน จึงมีพิธีสวดมนต์และมื้ออาหารร่วมกัน

อาหารโคเชอร์คืออะไร อาหารที่ผ่านหลักเกณฑ์ทางศาสนายิว ทั้งชนิดวัตถุดิบ วิธีเชือด และวิธีปรุง หลักพื้นฐานคือห้ามหมู ห้ามสัตว์ทะเลไม่มีเกล็ดและครีบ และห้ามกินเนื้อกับนมในมื้อเดียวกัน

ทำไมชาวยิวเคร่งครัดถึงแต่งตัวแบบนั้น หมวกดำ เสื้อคลุมดำ และเครายาว เป็นธรรมเนียมของชาวยิวสายฮาซิดิก ซึ่งรักษาการแต่งกายแบบชุมชนยุโรปตะวันออกในอดีตไว้ ส่วนหมวกกลมเล็กบนศีรษะเรียกว่ากิปปาห์ ใส่เพื่อระลึกว่ามีพระเจ้าอยู่เหนือตน

ชาบัดในไทยมีกี่แห่ง กรมการศาสนาระบุว่ามี 7 แห่ง ในกรุงเทพฯ สุราษฎร์ธานี เชียงใหม่ ภูเก็ต และแม่ฮ่องสอน

แหล่งอ้างอิง

• ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม อ้างข้อมูลกรมการศาสนาเรื่องจำนวนชาบัดในไทย
• เนชั่นทีวี รายงานการตรวจสอบศูนย์ชาบัดป่าตอง 25 กรกฎาคม 2569
• กรุงเทพธุรกิจ คำชี้แจงสถานทูตอิสราเอลกรณีสัญชาตินักท่องเที่ยว
• แนวหน้า รายงานการชุมนุมที่หาดป่าตอง 28 สิงหาคม 2569
• The Matter สำรวจชาบัดในอำเภอปาย
• My Jewish Learning ข้อมูลพื้นฐานเกี่ยวกับนิกายชาบัด